Ζούμε σε ένα κόσμο που φαίνεται πάντα να βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού από τους λιμούς και τη βαρβαρότητα και τώρα από τον κίνδυνο αυτοκαταστροφής. Η ανθρώπινη ιστορία μοιάζει με τους παράξενους ελκυστές στη θεωρία του χάους. Οι παράξενοι ελκυστές χαρακτηρίζονται από αυτό-ομοιότητα και η ανθρώπινη ιστορία φαίνεται και να επαναλαμβάνεται και ποτέ να μην επαναλαμβάνεται. Βαρβαρότητες, καταστροφές, παρανοϊκοί πόλεμοι και γενοκτονίες, χαρακτηρίζουν την ανθρώπινη ιστορία και προϊστορία. «Η ιστορία του ανθρώπινου είδους είναι ο πόλεμος. Εκτός από σύντομα και επισφαλή διαλείμματα, δεν υπήρξε ποτέ ειρήνη στον κόσμο και πολύ πριν αρχίσει η ανθρώπινη ιστορία, οι δολοφονικές συγκρούσεις ήταν παγκόσμιες και χωρίς τέλος» έγραψε ο Winston Churchill. Η βία είναι μέρος του σχεδιασμού του ανθρώπου, είναι πανταχού παρούσα σε όλη την ιστορία και προϊστορία μας, και πηγαίνει πίσω τουλάχιστον 800.000 χρόνια. Το ανθρώπινο είδος είναι το μόνο ζωικό είδος που διαχρονικά σχεδιάζει μαζικές σφαγές του ίδιου του είδους. Και η ιστορία κατηγορεί το είδος μας όχι μόνο για την έκταση των σφαγών αλλά και για φρικτές μεθόδους σφαγών. Κανένα ζωικό είδος δεν μπορεί να είναι τόσο δόλια και τόσο έντεχνα σκληρό, όσο ο άνθρωπος.

Είναι οδυνηρή και ταπεινωτική η διαπίστωση ότι η απανθρωπιά στις ανθρώπινες σχέσεις και στην ανθρώπινη ιστορία είναι διαχρονικά μόνιμη και διαρκής. Αυτή είναι η κληρονομική σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύσης.

Αλλά κουβαλάμε ένα διχασμένο, ένα «διπλό» εαυτό. Μαζί με τα άγρια και κτηνώδη κίνητρα, όλοι μας εκδηλώνουμε ένα πλήθος από ευγενή κίνητρα που εξυπηρετούν επωφελείς στόχους συνεργασίας και ειρήνης, στόχους που ενίσχυσαν τους πρόγονους μας στον αγώνα για επιβίωση και αναπαραγωγή.

Και έπειτα είναι η θαυμάσια ανθρώπινη ιστορία με τα φανταστικά επιτεύγματα στις επιστήμες, την τεχνολογία, τη βιολογία και τις καλές τέχνες που άλλαξαν τον κόσμο και εμάς τους ίδιους. Ο άνθρωπος είναι το μόνο είδος στη Γη ικανό να σκέπτεται, να έχει φαντασία, να σχεδιάζει, να κτίζει, να δημιουργεί, να φτιάχνει θεωρίες για το σύμπαν. Ο άνθρωπος είναι τώρα ο κυρίαρχος της γης και η μόνη ζωική μορφή ικανή να παρεμβαίνει στην εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη.

Η ανθρώπινη ιστορία είναι αντιφατική και συχνά παρανοϊκή. Είναι το αποτέλεσμα του φυσιολογικού αναμενόμενου ανταγωνισμού μεταξύ των εσωτερικών μας δυνάμεων για το «καλό» και των εσωτερικών μας δυνάμεων για το «κακό».

Πάντως ο άνθρωπος δεν φαίνεται να διδάσκεται τίποτα από την ιστορία του-αντίθετα, συνεχώς επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη. «Ότι η εμπειρία και η ιστορία μας έχει διδάξει είναι ότι οι άνθρωποι και οι κυβερνήσεις δεν έμαθαν ποτέ τίποτα από την ιστορία μας και ποτέ δεν ενήργησαν βάση αρχών που προκύπτουν από τη μελέτη της ιστορίας μας» έγραφε ο Γερμανός Φιλόσοφος Georg Hegel. Και το ανθρώπινο είδος δεν είχε ποτέ ικανότητα να σκέπτεται προοπτικά.

Όμως το ιστορικό παρόν είναι διαφορετικό. Πληθυσμιακή έκρηξη, αποδιοργάνωση του περιβάλλοντος, και πόλεμοι με μέσα μαζικής καταστροφής απειλούν την ύπαρξη της ζωής στον πλανήτη. Οι προοπτικές για το ανθρώπινο είδος είναι αβέβαιες και ο κίνδυνος αυτοκαταστροφής είναι όλο και μεγαλύτερος. Το ανθρώπινο είδος είναι βαθύτατα διηρημένο και οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι άρρωστες. Χαρακτηρίζονται από την προϊστορία μας μέχρι και τις σύγχρονες δυτικού τύπου κοινωνίες, από βία, δουλεία, φρικτή φτώχεια, ιμπεριαλισμό, παρανοϊκούς πολέμους και γενοκτονίες. Ο Edward O. Wilson αποκαλεί όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες σχιζοφρενικές.

Περισσότεροι από 100 εκατομμύρια άνδρες, γυναίκες και παιδιά έχασαν βίαια τη ζωή τους στον αιώνα που πέρασε από τα χέρια συνανθρώπων τους. Η ευθύνη σε ένα μεγάλο βαθμό βαρύνει το Μαρξισμό και το Ναζισμό. Ο Μαρξισμός που ξεκίνησε με τα πιο ευγενή ιδεώδη είναι κατά τον E.O. Wilson «θαυμάσια θεωρία, λάθος ζωικό είδος». Ο Μαρξισμός και ο Ναζισμός αγνοούσαν τη βιολογία και την ανθρώπινη φύση. Για το Μαρξισμό ήταν «ο άγραφος εγκέφαλος», η δυνατότητα να πλάθεις τον άνθρωπο όπως θέλεις. Για το Ναζισμό ήταν ο βιολογικός πριντετερμινισμός, η βιολογική υπεροχή της Αρείας φυλής. Για το Μαρξισμό ήταν οι κοινωνικές τάξεις, για το Ναζισμό οι φυλές. Και οι δύο φιλοδόξησαν να αναμορφώσουν την ανθρωπότητα, να αναμορφώσουν τον άνθρωπο. «Η αλλαγή του ανθρώπου σε μεγάλη έκταση είναι απαραίτητη» έγραψε ο Μαρξ. «Η θέληση να αλλάξουμε και να δημιουργήσουμε ξανά το ανθρώπινο είδος, είναι η καρδιά, η έννοια του Εθνικού Σοσιαλισμού» έγραψε ο Hitler. Και ο Steven Pinker συμπέρανε: «Η πεποίθηση ότι η ανθρωπότητα μπορεί να αναμορφωθεί και να δημιουργηθεί ξανά με μαζικά κοινωνικά προγράμματα, κατέληξε στις πιο φοβερές φρικαλεότητες της ιστορίας».

Ανεξάρτητα από τι μπορεί να συμβεί, ανεξάρτητα από τι μπορεί να αλλάξει, το μέλλον φαίνεται ότι δεν επιφυλάσσει κανένα ρόλο, καμιά ελπίδα για τις σημερινές ανθρώπινες κοινωνίες και τον πολιτισμό τους. Δεν υπάρχουν πια περιθώρια για τα ίδια λάθη. Δεν μπορούμε να συνεχίζουμε να αγνοούμε τη βιολογία, να αγνοούμε το κλειδί του προβλήματος μας – τη φύση της ανθρώπινης φύσης.

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι αρκετά περισσότερο από το 99% της βιολογικής εξέλιξης μας ζήσαμε σαν κυνηγοί-συλλέκτες σε μικρές νομαδικές ομάδες. Τα ένστικτα και τα γονίδια μας αναπτύχθηκαν σ ’αυτή την παλαιολιθική περίοδο, την περίοδο του κυνηγού-συλλέκτη στον αγώνα για προσαρμογή και επιβίωση σε ένα περιβάλλον που έχει εξαφανισθεί προ πολλού. Αυτά τα ένστικτα και αυτά τα γονίδια δεν ταιριάζουν πια στο σημερινό περιβάλλον, εξακολουθούν όμως σε ένα μεγάλο βαθμό να διαμορφώνουν την ψυχολογική αρχιτεκτονική μας γιατί η φυσική επιλογή είναι βραδεία και δεν έχει περάσει αρκετός καιρός για να αναπτύξουμε νέα ένστικτα και νέα γονίδια.

Και πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε εξελιγμένα ζώα και ότι από τους προγόνους μας δεν έχουμε κληρονομήσει μόνο την ανατομία και το DNA μας, αλλά και την συμπεριφορά μας. Η πρωταρχική αιτία της ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι βιολογική. Η πολιτιστική εξέλιξη μας επίσης έχει συμβάλλει σημαντικά στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς μας. Πρέπει να αναγνωρίσουμε τα όρια της ανθρώπινης φύσης, τα όρια που καθιστούν το όραμα τελειοποίησης του ανθρώπινου είδους έναν αδύνατο στόχο.

Καθώς μαθαίνουμε περισσότερα για την ανθρώπινη φύση, τα παραδοσιακά πολιτικά συστήματα πρέπει να αλλάξουν για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τη βαθειά και παρατεταμένη κοινωνική και οικολογική κρίση της εποχής μας. Ο Μαρξισμός μπορεί να εξελιχθεί σε «Δαρβινική Αριστερά». Η Δαρβινική Αριστερά με τη γνώση των σύγχρονων επιστημών στη βιολογία και στην ανθρώπινη συμπεριφορά, με την κατανόηση της ανθρώπινης ιστορίας, θα εγκαταλείψει τα ουτοπικά οράματα που προκάλεσαν τόσες αθέλητες συμφορές και θα συμβάλει στον σχεδιασμό ενός ρεαλιστικού, βιολογικά ενήμερου ουμανισμού.

Το όραμα είναι η υιοθέτηση μιας ανθρωποκεντρικής βιολογικής εξελικτικής θεώρησης του κόσμου και η κατεύθυνση των θετικών επιστήμων προς μία σχεδιασμένη ενσωμάτωση του Ανθρώπου του Σοφού σε ένα βελτιστοποιημένο οικοσύστημα ως αναπόσπαστο μέρος της υπό έλεγχο εξέλιξης της ζωής στον πλανήτη Γη. Η ηθική αυτή της νέας θεώρησης θα ορίζεται από την εξασφάλιση μιας ιδανικής διαδρομής ανάμεσα στα συμφέροντα του ανθρώπου του σοφού και τα συμφέροντα των εμβίων όντων συνολικά. Αυτή είναι μία νέα βιολογική έννοια και μια νέα προσέγγιση στην κοινωνική και οικολογική κρίση. Είναι σε συμφωνία με τη θεώρηση του κόσμου από τον Σπινόζα που θέλησε να ταυτίσει τη φύση με το θεό. Το όραμα περιλαμβάνει ένα Νέο Ρόλο για την Ιατρική. Η Ιπποκρατική Ιατρική όπως ασκείται για περισσότερο από 2000 χρόνια, έχει τώρα αντιβιολογικά αποτελέσματα που έχουν προκαλέσει και διατηρήσει βλάβες στο γενετικό υλικό μας, και είναι βασική αιτία της πληθυσμιακής έκρηξης- η Ιπποκρατική Ιατρική αύξησε την επιβίωση χωρίς να προσαρμόσει την αναπαραγωγή.

Η Ιατρική στο Νέο Ρόλο της πρέπει να ασκείται σε δύο επίπεδα. Στο επίπεδο του πληθυσμού και του οικοσυστήματος, η Ιατρική θα καθοδηγείται από βιολογικά κριτήρια με βασικό στόχο την αποκατάσταση της υγείας του γενετικού υλικού μας, τον έλεγχο της αναπαραγωγής και την ενσωμάτωση του Ανθρώπου του Σοφού στο βελτιστοποιημένο οικοσύστημα του πλανήτη. Στο επίπεδο του ατόμου η θεραπευτική θα ασκείται για το όφελος του αρρώστου.

Η Δαρβινική Αριστερά πρέπει να στοχεύσει στην ενσωμάτωση των βιολογικών εξελικτικών θεωρήσεων του κόσμου, στην ενσωμάτωση της βιολογίας, στις καθιερωμένες φιλοσοφικές, οικονομικές, πολιτικές και θεολογικές θεωρήσεις του κόσμου. Αυτή η προσπάθεια θα συναντήσει στην αρχή έντονες αντιδράσεις, όμως αν τελικά επιτευχθεί η ενσωμάτωση της βιολογίας στη καθιερωμένες θεωρήσεις του κόσμου, αυτή η νέα σύνθεση θα αποτελέσει ένα ισχυρό κίνητρο για την δημιουργία νέων κοινωνικών σχημάτων που θα μεταμορφώσουν τον πολιτισμό μας.

Η μεγαλύτερη δυσκολία έχει διατυπωθεί από τον Albert Einstein: “Το πραγματικό πρόβλημα είναι στην καρδιά και στο νου των ανθρώπων. Δεν είναι πρόβλημα φυσικής, είναι πρόβλημα ηθικής. Είναι ευκολότερο να διασπάσεις το πλουτώνιο από το να ξεριζώσεις το «κακό πνεύμα» από τον άνθρωπο, να ξεριζώσεις τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύσης».

Όμως η κοινωνική και οικολογική κρίση είναι βαθειά και παρατεταμένη και απειλεί να προκαλέσει την 6η μαζική καταστροφή της ζωής του πλανήτη.



*Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 29 Νοεμβρίου 2005